45 YILLIK SİSTEM BİR GECEDE DEĞİŞTİ: VERGİ İNDİRİMİYLE ENGELLİ EMEKLİLİĞİ TARİHE KARIŞTI!

Türkiye’de engelli çalışanların emeklilik sürecinde yıllardır uygulanan sistem, 15 Ocak 2025 tarihinde yürürlüğe giren düzenlemeyle önemli ölçüde değişti.

Özellikle 2008 yılı Ekim ayından önce sigortalı olan çalışanlar açısından büyük önem taşıyan vergi indirimi belgesi üzerinden emeklilik uygulaması sona erdirilirken, yerine SGK tarafından yürütülen çalışma gücü kaybı esaslı değerlendirme sistemi getirildi.

YILLARCA VERGİ İNDİRİMİYLE EMEKLİLİK MÜMKÜNDÜ

Eski sistemde, 2008 yılı Ekim ayından önce sigortalı olan engelli çalışanlar, gerekli şartları sağlamaları halinde vergi indirimi belgesi üzerinden yaş şartı aranmaksızın emekli olabiliyordu.

Vergi indirimi kapsamında engellilik derecesi belirleniyor; birinci, ikinci ve üçüncü derece engellilik kriterlerine göre emeklilik koşulları uygulanıyordu.

Bu sistem, uzun yıllar boyunca binlerce engelli çalışanın emeklilik planını oluşturduğu temel mekanizmalardan biri oldu.

15 OCAK 2025'TE SİSTEM DEĞİŞTİ

7538 sayılı Kanun ile birlikte önemli bir değişikliğe gidildi.

Yeni sistemde emeklilik değerlendirmesinin vergi indirimi belgesine göre değil, çalışma gücü kaybı üzerinden yapılması öngörüldü. Ayrıca sürecin vergi idaresi yerine SGK tarafından yürütülmesi düzenlendi.

Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliği'nin yayımladığı değerlendirmede de 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu kapsamında belirlenen vergi indirimine esas engellilik derecelerine göre emeklilik uygulamasının kaldırıldığı ve yeni sistemde çalışma gücü kaybının esas alındığı belirtiliyor.

ENGELLİLER İÇİN EN BÜYÜK ENDİŞE: AYNI RAPOR, FARKLI SONUÇ

Yeni sistemle birlikte engelli bireylerin en fazla tartıştığı konulardan biri de sağlık değerlendirmelerinin niteliği oldu.

Eski sistemde engellilik oranı üzerinden yürüyen değerlendirme ile yeni sistemde çalışma gücü kaybının belirlenmesine yönelik değerlendirme aynı sonucu doğurmayabiliyor.

Bu nedenle daha önce engellilik oranı bulunan, vergi indirim belgesi alan veya emeklilik hakkını bekleyen bazı çalışanlar açısından yeni sistem ciddi bir belirsizlik oluşturdu.

Özellikle birden fazla hastalığı bulunan engelliler açısından hangi hastalıkların ve hangi düzeyde çalışma gücü kaybının dikkate alınacağı tartışmaları büyüdü.

“ENGELLİLİK ORANI VAR AMA EMEKLİLİK YOK” TEPKİSİ

Yeni uygulamaya yönelik en önemli eleştirilerden biri, kişinin sağlık durumunun ve engellilik oranının bulunmasına rağmen çalışma gücü kaybı değerlendirmesinde emeklilik için gerekli seviyenin altında kabul edilebilmesi.

Bu durum, yıllardır emeklilik hesabını mevcut sisteme göre yapan çalışanlarda ciddi mağduriyet endişesine yol açıyor.

Engelli çalışanların temel talebi ise yeni sistemin uygulanmasında hak kaybına ve kazanılmış beklentilerin boşa çıkmasına yol açmayacak geçiş hükümlerinin oluşturulması.

VERGİ İNDİRİMİ TAMAMEN ORTADAN KALKMADI

Burada önemli bir ayrıntı da bulunuyor.

Vergi indirimi uygulaması tamamen kaldırılmış değil. Gelir İdaresi Başkanlığı'nın güncel bilgilerinde engellilik indiriminin ücret gelirlerinde uygulanmaya devam ettiği görülüyor. 2026 yılı için birinci derece engellilerde aylık 12.000 TL, ikinci derece engellilerde 7.000 TL, üçüncü derece engellilerde ise 3.000 TL engellilik indirimi tutarı bulunuyor.

Ancak tartışmanın merkezindeki konu, vergi indirimi belgesinin emeklilik hakkının belirlenmesinde kullanılmasına ilişkin eski sistemin sona ermiş olmasıdır.

ENGELLİLERİN SORUSU NET: GEÇMİŞTEKİ HAKLAR NE OLACAK?

Yeni sistemin ardından en çok sorulan soruların başında şu geliyor:

Yıllarca vergi indirimi sistemine güvenerek çalışan, primlerini tamamlayan ve emeklilik planını buna göre yapan engellilerin beklentileri nasıl korunacak?

Özellikle eski sisteme göre emeklilik şartlarını tamamlamak üzere olan çalışanlar için geçiş sürecinin nasıl uygulanacağı büyük önem taşıyor.

Engelli bireyler, emeklilik sistemindeki değişikliğin yalnızca teknik bir mevzuat değişikliği olmadığını; doğrudan insanların çalışma hayatını, gelir güvencesini ve gelecek planlarını etkilediğini vurguluyor.

45 YILLIK ALIŞKANLIK, BİR YASAYLA DEĞİŞTİ

Yıllarca uygulanan vergi indirimi temelli emeklilik anlayışının yerini çalışma gücü kaybı değerlendirmesine bırakması, engelli emekliliğinde yeni bir dönemin başlangıcı oldu.

Şimdi gözler, yeni sistemin uygulamasında ortaya çıkacak sorunlara, geçiş sürecine ve engelli çalışanların yaşadığı mağduriyet iddialarına çevrilmiş durumda.

Engelliler ise tek bir sorunun cevabını bekliyor:

“Yıllarca bu sisteme göre çalışan insanların emeklilik hakkı nasıl korunacak?”

Engelli emekliliğinde başlayan yeni dönem, önümüzdeki süreçte hem uygulama hem de hak kayıpları açısından kamuoyunun en yakından takip edeceği sosyal güvenlik başlıklarından biri olmaya devam edecek.